Wat is een man verplicht aan zijn vrouw te geven?

De meerderheid van de geleerden heeft de verplichte nafaqah (levensonderhoud) beperkt tot voeding, kleding en huisvesting. Ibn Nujaym al-Hanafi vermeldt in al-Kanz al-Raʾiq dat wanneer de nafaqah in algemene zin wordt genoemd, hiermee voeding, kleding en huisvesting bedoeld worden, en hij haalt dit aan van Muhammad ibn al-Hasan.

Al-Buhuti zegt in al-Rawd al-Murbiʿ:

"Het is de nodige levensbehoefte van degene voor wie men verantwoordelijk is, namelijk brood, toespijs, kleding, huisvesting en wat daarbij hoort."

An-Nawawi vermeldt in al-Minhaj iets soortgelijks.

De verplichting van deze drie zaken is vastgesteld door zowel de Koran als de Soennah. Allah ﷻ zegt over gescheiden vrouwen (vertaling van de betekenis):

"Laat hen wonen waar jullie wonen tijdens hun wachtperiode, naar jullie vermogen. En val hen niet lastig om hun verblijf ondraaglijk te maken. Als zij zwanger zijn, onderhoud hen dan totdat zij bevallen." ¹

Als het huisvesten van een gescheiden vrouw al verplicht is, dan is het huisvesten van een echtgenote nog meer op zijn plaats, aangezien haar huwelijk daadwerkelijk en juridisch nog voortbestaat, terwijl van de gescheiden vrouw enkel bepaalde bepalingen resteren.

In de overlevering bij Muslim is overgeleverd van de Boodschapper van Allah ﷺ dat hij tijdens de preek van de Afscheidsbedevaart zei:

"Vrees Allah met betrekking tot de vrouwen, want jullie hebben hen genomen als een vertrouwen van Allah, en jullie hebben hun intieme omgang toegestaan gemaakt door het woord van Allah. Jullie hebben het recht dat zij niemand die jullie niet welgevallig is, in jullie slaapplekken (huizen) toelaten. Als zij dat toch doen, sla hen dan met een niet-verwondende slag. Hun recht op jullie is dat jullie hen op passende wijze van voedsel en kleding voorzien."

De hoogte van de nafaqah

Wat de hoogte van deze nafaqah betreft, verschillen de rechtsgeleerden van mening:

• sommigen vinden dat deze afhangt van de financiële situatie van de man
• anderen vinden dat alleen de situatie van de vrouw bepalend is
• en weer anderen vinden dat naar de situatie van beide echtgenoten samen gekeken moet worden.

Ibn Qudamah zegt in al-Mughni:

"Onze geleerden (de Hanabilah) zeggen: haar nafaqah wordt bepaald op basis van de situatie van beide echtgenoten samen. Zijn beide welgesteld, dan heeft zij recht op de nafaqah van welgestelden. Zijn beide arm, dan geldt de nafaqah van armen. Zijn beide gemiddeld welgesteld, dan geldt de nafaqah van de middenklasse. Is een van beide welgesteld en de ander arm, dan is de nafaqah van de middenklasse verplicht, ongeacht wie van beide de welgestelde is.

Abu Hanifa en Malik zeggen echter: de situatie van de vrouw is bepalend, naar haar behoefte, op basis van het woord van Allah ﷻ: 'En op de vader rust het onderhoud en de kleding van hen (de moeders) volgens wat redelijk is.' ² En het 'redelijke' betekent de nodige levensbehoefte. Bovendien wordt in deze āyah onderhoud gelijkgesteld met kleding, en kleding wordt bepaald naar haar situatie, dus geldt ook hetzelfde voor het onderhoud.

Ook zei de Profeet ﷺ tegen Hind: 'Neem wat voldoende is voor jou en je kind, op de gebruikelijke/redelijke wijze.' Hiermee werd haar eigen behoefte als maatstaf genomen, niet de situatie van haar man. Bovendien is het verplicht dat de nafaqah in haar behoefte voorziet, dus is de maatstaf datgene waarmee haar behoefte wordt weggenomen, ongeacht de situatie van degene op wie de verplichting rust, net zoals het levensonderhoud van slaven. Verder is dit een recht van de vrouw op haar man krachtens het huwelijk zelf, dat niet vastgesteld is op een bepaald bedrag, en dus wordt het bepaald naar haar situatie, zoals haar bruidsschat en kleding.

Al-Shafiʿi zegt: de maatstaf is uitsluitend de situatie van de man, op basis van het woord van Allah ﷻ (vertaling van de betekenis): 'Laat de welvarende besteden van zijn overvloed, en laat degene wiens levensonderhoud beperkt is besteden van wat Allah hem gegeven heeft. Allah belast geen ziel dan met wat Hij haar gegeven heeft.' ³

Wat wij hebben aangevoerd, verenigt beide bewijzen, past beide teksten toe en houdt rekening met beide kanten, en is daarom de voorkeurswaardige opvatting."

Geen recht op salaris of luxe, wel een aansporing tot gulheid

Wanneer dit vaststaat, moet men weten dat de vrouw geen recht heeft op een deel van het salaris van haar man, en dat hij niet verplicht is haar luxeartikelen te geven. Toch moet men er wel bij stilstaan dat er meerdere overleveringen zijn die aansporen om goed voor het gezin te zorgen, waaronder:

De Boodschapper van Allah ﷺ zei:

"Een dinar die je uitgeeft op de weg van Allah, een dinar die je uitgeeft om een slaaf vrij te kopen, een dinar die je als liefdadigheid aan een arme geeft, en een dinar die je aan je gezin besteedt: de grootste beloning krijg je voor degene die je aan je gezin besteedt." ⁴

En in een andere overlevering:

"Wanneer een man iets aan zijn gezin besteedt en daarbij op de beloning van Allah hoopt, dan telt dat voor hem als liefdadigheid." ⁵

Van ʿAmr ibn Umayyah wordt overgeleverd dat ʿUthman ibn ʿAffan, of ʿAbd al-Rahman ibn ʿAwf, ooit een sjaal tegenkwam en die voor een flinke prijs wilde kopen. Uiteindelijk kwam de sjaal bij ʿAmr ibn Umayyah terecht, die hem kocht en zijn vrouw Sukhaylah bint ʿUbaydah ibn al-Harith ibn al-Muttalib ermee kleedde. Later kwam ʿUthman, of ʿAbd al-Rahman, hem weer tegen en vroeg: "Wat is er eigenlijk gebeurd met die sjaal die je had gekocht?" ʿAmr antwoordde: "Die heb ik als liefdadigheid aan Sukhaylah bint ʿUbaydah gegeven." Daarop zei hij: "Alles wat je voor je gezin doet, is liefdadigheid." ʿAmr zei: "Zo heb ik het de Boodschapper van Allah ﷺ ook horen zeggen." Toen dit aan de Boodschapper van Allah ﷺ werd verteld, zei hij: "ʿAmr heeft gelijk. Alles wat je voor je gezin doet, is liefdadigheid voor hen." ⁶

Daarnaast geldt ook alles wat bekend is over de algemene aansporing tot liefdadigheid. Hiermee wordt duidelijk dat er in onze religie wordt aangemoedigd om goed voor de vrouw te zorgen, en om vrijgevig en gul jegens haar te zijn met dingen zoals een mobiele telefoon en dergelijke, mits men er vertrouwen in heeft dat zij die niet gebruikt voor iets waar Allah ﷻ niet tevreden over is. Dit wordt nog sterker aanbevolen wanneer haar buurvrouwen en familieleden wél een mobiele telefoon hebben, omdat het haar daarvan voorzien kan helpen de eer van beide echtgenoten te beschermen tegen de roddel en kritiek van mensen.

---

[1] At-Talaq (65:6).
[2] Al-Baqarah (2:233).
[3] At-Talaq (65:7).
[4] Overgeleverd door Muslim.
[5] Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim.
[6] Overgeleverd door Abu Yaʿla en al-Tabarani; de overleveraars ervan zijn betrouwbaar, zoals al-Mundhiri heeft aangegeven.
Meer informatie: islamweb.net/ar/fatwa/105673