Wanneer verandert de voogdij bij een dochter?
Het voogdijschap (ḥadānah) is de dagelijkse zorg over een kind dat zichzelf nog niet kan redden: verzorgen, opvoeden, beschermen en bij je in huis hebben. Het is een verantwoordelijkheid die wordt toegewezen aan degene die het kind op dat moment het beste kan dienen.
Zolang een gezin bij elkaar woont, speelt deze vraag niet. Pas bij een scheiding, of wanneer een van de ouders wegvalt, wordt het ineens heel concreet: bij wie woont het kind, en wie draagt de dagelijkse zorg? Op dat moment is het beter om de regels te kennen dan ze in het heetst van het conflict te moeten opzoeken.
Let op: verwar ḥadānah niet met de wilāyah bij het sluiten van een huwelijk, de rol van de Wali. Dit ligt in beginsel bij de vader en verandert niet met de leeftijd. Een dochter kan dus bij haar moeder wonen terwijl haar vader haar Wali blijft.
De geleerden zijn het erover eens dat de ḥadānah van een jong meisje, jonger dan zeven jaar, bij de moeder ligt, zolang er geen beletsel is.
Over het moment waarop de ḥadānah eindigt of overgaat naar de vader bestaan verschillende standpunten.
- Hanafi: bij de moeder totdat de dochter trouwt of de puberteit bereikt
- Maliki: totdat zij trouwt en het huwelijk voltrokken is
- Shafiʿi: bij het bereiken van het onderscheidingsvermogen (tamyīz) krijgt zij de keuze, net als de jongen
De Hanabilah zeiden: wanneer het meisje de leeftijd van zeven jaar bereikt, gaat de ḥadānah verplicht over naar de vader, waarbij de moeder niet wordt verhinderd haar te bezoeken. Hun onderbouwing is als volgt:
- Een meisje heeft vanaf deze leeftijd bescherming nodig, en de vader is daar meer toe gerechtigd.
- Zij wordt via haar vader ten huwelijk gevraagd. Hij is haar Wali, regelt haar uithuwelijking en weet het beste wie geschikte kandidaten (akfāʾ) zijn.
Zij stelden dat de vergelijking met de jongen (die vanaf 7 jaar tussen beide ouders mag kiezen) niet opgaat, omdat hij niet dezelfde behoefte aan bescherming heeft.
Wie de ḥadānah ook krijgt, er gelden altijd voorwaarden zoals: geschiktheid van de verzorger en het vrij zijn van besmettelijke ziekten. Is de verzorger een vrouw, dan geldt daarnaast dat zij niet gehuwd mag zijn met een man die geen mahram is van het kind.
Deze en andere voorwaarden zijn uitgebreid uitgewerkt in de fiqh-literatuur.
Meer informatie: islamweb.net/ar/fatwa/6256